ब्लॉग्स

एकभाषिक

एकभाषिक नसण्याचा सर्वाधिक तोटा ज्यांना झाला असेल तर ते आहेत मराठी भाषिक! हो अगदी बरोबर बोलत आहे. बघा ना आपण दैनंदिन जीवनात इतके गुंतून गेलो आहोत की आपण आपली अर्धी मराठी अन अर्धी अमराठी भाषा असं मिळून भेसळयुक्त मराठी बोलतो.

माझी मराठी कच्ची आहे ह्याचा बहुतांशी अर्थ माझं इंग्रजी भाषा चांगली आहे असा होतो. पण खरंच इंग्रजी ही जागतिक भाषा आहे? हाहा! असा प्रश्न विचारणे हास्यास्पद वाटेल. अन असे वाटण्याचे कारण आपण शालेय शिक्षणातील त्रुटी आहेत! शालेय अभ्यासक्रम अन वस्तुस्थिती ह्यात किमान शंभर वर्षांच अंतर आहे! मुळात शाळा नावाची साडेतीनशे वर्षांची शिक्षणपद्धती आपण सोडायला हवी! पण त्यावर आपण नंतर चर्चा करू!

भाषा शुद्धी वगैरेच्या गोष्टी मला बोलायाच्याच नाहीत! त्या आपण सहजतेने सुधारू शकतो! माझा मुद्दा आहे एकभाषिक नसल्याचा! विचार करा, तुम्ही एका मोठ्या चित्रपटाची निर्मिती करीत आहात! अन त्यासाठी तुम्हाला कोट्यवधींचा गुंतवणूकदार देखील मिळालेला आहे! त्या रकमेतून तुम्ही हवा तो अभिनेता, अभिनेत्री अन हवं तसे तंत्रज्ञान खरेदी करू शकता अन चांगली कथा देखील चितारू शकता. तर मग तुम्ही पहिला काय विचार कराल? अर्थातच, बाजाराचा!

बाजारात कोणती भाषा सर्वाधिक वापरली जाते. अथवा तुम्हाला कोणत्या बाजारात तुम्हाला तुमचा चित्रपट प्रकाशित करता येईल? जेणेकरून तुम्ही त्यातून हमखास अधिक उत्पन्न कमावू शकाल! जगाचा विचार करत तर तुम्ही इंग्रजी अन भारताचा विचार करत असाल तर चित्रपट हिंदीत काढाल! कारण, त्या भाषा अधिक प्रमाणात बोलल्या जातात.

आता त्याहून अधिक पैसा कमावणे ध्येय असेल तर चित्रपट बहुभाषिक कराल! पण बहुभाषिक करताना तुम्ही पुन्हा संख्या विचारात घ्याल! समजा तुम्ही इंग्रजी भाषेत एखादा चित्रपट बनवला! अन तो भारतातही प्रकाशित करायचे ठरवला तर तुम्ही कोणत्या भाषांचा विचार कराल? अर्थातच हिंदी, तामिळ, तेलगू! त्याच भाषा का? कारण हिंदी भाषिकांची संख्या अधिक आहेच अन सोबत बहुसंख्य हिंदी भाषिकांना इंग्रजी कळण्याचा प्रश्नच येत नाही! तोच न्याय तामिळ अन तेलगू भाषिकांना! हाच विचार हॉलिवूडवाले नेहमी करतात!

मराठी, गुजराती, पंजाबी, उडिया, बंगालीच्या बाबतीत असा विचार केला जात नाही! का? कारण आपण बहुभाषिक आहोत! मराठीच्या बाबतीत बोलायचं झालं तर आपण वयाच्या सहाव्या वर्षांपासून इंग्रजी अन हिंदी शालेय अभ्यासक्रमात शिकतो! मग इंग्रजी अन हिंदी भाषिक चित्रपट मराठीत करण्याचे श्रम घेण्याचा प्रश्नच उभा राहत नाही! ह्याच कारणाने तीन कोटी अमराठी भाषिक महाराष्ट्रात मराठी शिकण्याची तसदी देखील घेत नाहीत!

ह्याउलट हिंदी भाषिकांचे पहिले तर ९८% हुन अधिक हिंदी भाषिकांना केवळ हिंदीच भाषा कळते! तामिळ अन तेलगू यांचेही तेच! म्हणायचा मुद्दा इतकाच की, एकभाषिक असल्याने अप्रत्यक्षपणे मागणी निर्मिती होते! मग विषय चित्रपट, जाहिरात उद्योग असोत वा प्रत्यक्ष रोजगाराचा!

एकभाषिक असल्याचा सरळ सरळ फायदा इंग्रजी, हिंदी, तामिळ अन तेलगू भाषिकांना झाला! साहित्यनिर्मितीत त्यांना स्थान मिळाले! त्यनिर्मितीमुळे अर्थचक्र देखील वाढले! असाच फायदा महाराष्ट्राच्या कितीतरीपट लहान असलेल्या युरोपीय देशांना त्याचा फायदा झाला आहे!

फिंच नावाची एक भाषा आहे! लोकसंख्या म्हणाल तर पन्नास लाख! तरीही अँपलसारख्या जागतिक आस्थापनेने त्यांचा समावेश त्यांच्या यंत्रणेत केला आहे! मराठी भाषिकांची लोकसंख्या नऊ कोटी! पण त्याचा समावेश केलेला नाही! असं न करण्याचं एक मुख्य कारण म्हणजे आपण बहुभाषिक आहोत!

मराठी भाषिक बहुभाषिक असल्याने इतरांना आपले व्यवसाय मराठी भाषेत आणण्याची निकड निर्माण होत नाही. अन भाषावाढ खुंटतेच सोबत आपण अर्थकारणाचे देखील नुकसान करून घेतो! आता तुम्ही म्हणाल की आपला महाराष्ट्र तर देशात सर्वाधिक औद्योगिक अन अर्थसंपन्न! देशातील एकूण रोजगारातील ६०% रोजगार एकटा महाराष्ट्र करतो! मग कुठं नुकसान आहे?

तर माझ्या मित्रांनो, त्याच उत्तर हे आहे की वासरात कायम लंगडी गायचं शहाणी ठरते! आपण आपल्या बुध्यांकाच्या जोरावर देशात प्रगत आहोत पण आपल्या महाराष्ट्राहून थोडा अधिक भूभाग असलेला अन मराठी भाषिकांइतकीच लोकसंख्या अन प्रश्न असलेला जर्मनी आज जागतिक महासत्ताच आहे!

मराठी भाषा अन भाषिकांना प्रगती करायची असेल तर एकभाषिक होणे क्रमप्राप्त आहे! तरच सर्व क्षेत्रातील ज्ञान असो वा सेवा मराठीत होण्याचा मार्ग सुलभ होईल! नाहीतर आज आपली पिढी भेसळयुक्त मराठी बोलत आहे पुढे जाऊन आपण मराठी भाषिक होतो असं म्हणावं लागेल! संस्कृती व पराक्रम वगैरे काय ते फक्त इतिहासाच्या पुस्तकातून शिकायला अन अनुभवायला मिळेल!

मुद्याचं सांगतो, ब्रिटिशांनी पृथ्वीवरील भूपृष्ठाच्या एक चतुर्थांश भागावर अधिराज्य निर्माण केले! त्यावेळी ब्रिटिशांची भाषा लोकसंख्या फार फार तर पन्नास लाख होती! आज त्या भाषेला जागतिक भाषा म्हटले जाते!मग नऊ कोटी मराठी भाषिकांना मराठी भाषा ही व्यावसायिक भाषा बनवणे व त्यायोगे भाषेचा, संस्कृतीचा व स्वतःचा ठसा उमटवणे खरंच अशक्य आहे काय?

ग्रामगीता अध्याय पहिला ९

ग्रामगीता अध्याय पहिला ९

तुझ्या शक्तीची ही पूर्णावलि ।
अजूनि नाही जीवाभावांत शिरली ।
म्हणोनीच अज्ञानदशा उरली ।
आम्हांपाशी ॥९॥

– संत तुकडोजी महाराज

अर्थ – इतके त्यांचे कर्म व निष्काम आणि निर्मळ असते. हे भगवंता तुझी पूर्ण शक्ती आणि तुझे विश्व व्यापक विचार आमच्यात अजूनही शिरले नाहीत. म्हणूनच आम्ही अजूनही आज्ञान आहोत. आम्ही जर तुझे विचार आत्मसात केले की विश्वरूप सर्व एकच आहे तर आमच्याकडे अज्ञान आणि भेदभाव राहणारच नाही.

मराठी भाषा दिन अन मराठी भाषिक

मराठी भाषा दिन जसजसा जवळ येतो तस तसा अनेकांना मराठीचा उमाळा येतो. अन मग मराठी भाषिकांचे मराठीवर कसे प्रेम नाही. मराठी भाषिक कसा अप्पलपोटी अन मराठी शाळांमध्ये कसा आपल्या पाल्याला टाकत नाही वगैरे तत्वज्ञान झोडतील! हे दरवर्षीचे अन एका दिवसापुरते! पुढे हेच तज्ञ वर्षभर गायब असतात!

साधारण एका तपापासून मी मराठीची सेवा करतो आहे! ते करतांना अनेक गोष्टी अन बाबी लक्षात आल्या त्यावर मत मांडावे त्यासाठी हा लेखनप्रपंच! एखाद्या मराठी माणसाला पाकिस्तान अन चीनचे नाव काढले तर तरी तो चिडतो! त्यांना संपवण्याची भाषा करतो! याउलट तुम्ही अमराठी भाषिकाला तोच विषय काढा तो म्हणेल ते जाऊदे! आपलं काम बघ! थोडक्यात, मराठी भाषिक व्यक्ती हा देशभक्त असतो. देशप्रेम त्याच्या ओतप्रोत भरलेलं असतं!

मराठी भाषेची वस्तुस्थिती पाहिली तर मराठी भाषा कमी होत नसून ती वाढत आहे! देशात ती चौथ्या क्रमांकावरून तिसऱ्या क्रमांकावर पोहचली आहे. हिंदी भाषेच्या सरकारी आक्रमणाने गेल्या सत्तर वर्षात दोनशे वर्षे वय देखील नसलेली हिंदीचा वारू देशभर अक्षरशः उधळलेला आहे! त्या भाषेखेरीज अन्य कोणतीही भाषा इतक्या वेगाने वाढत नाही! उलट गेल्या सत्तर वर्षात २२० भारतीय भाषा त्यामुळे मृत झालेल्या आहेत!

त्यातल्या त्यात हिंदी खेरीज अन्य भारतीय भाषांचा विचार केल्यास मराठीची चांगली परिस्थिती आहे! इतकी चांगली म्हणावी की आभासी जगात तिने अक्षरशः धुमाकूळ घातला आहे! गेल्या काही वर्षातील आपण आकडेवारी चालली तर आपल्या असं स्पष्ट लक्षात येईल की ती वाढत आहे! त्यामुळे मराठी वाचवा असं म्हणण्याऐवजी ती वाढवा असं म्हणले तर वावगं ठरणार नाही!

बरं हे झालं आभासी जगाचं (डिजिटल विश्वाचं) वस्तुस्थितीत काय परिस्थिती आहे हे आपण जाणून घ्येण्याचा प्रयत्न केल्यास महाराष्ट्रात साधारण दोन लाख शालेय संस्था आहेत! त्यापैकी सत्तर हजारी संस्था ह्या शासकीय आहेत! आता २००९ सालचे शासकीय परिपत्रक पाहिल्यास आपल्याला संपूर्ण विषय लक्षात येईल! शासनाने ठरवून शासकीय मराठी माध्यमांच्या शाळा बंद पाडण्याचा अफझली विडा उचललेला आहे.

त्यापुढे जाऊन गेल्या फडणवीस सरकारने शाळा बंद पाडण्याचे लक्ष वगैरे ठेवले! मग प्रत्यक्ष बंद करता येत नाही म्हणून संख्या कमी आहे म्हणून वर्ग बंद करणे. नवीन शिक्षणाच्या नियुक्त्या रोखणे. निधी न देणे. शासन व्यवहारात नियमबाह्यपणे इंग्रजीचा सर्रास वापर करणे असे नानाविविध क्ल्युप्त्या केल्या गेल्या! तशी माहिती जुनी आहे परंतु शासनाच्या १३ हजाराहून अधिक वर्गखोल्या निधीअभावी बंद करण्याचा पराक्रम राज्य सरकारने केलेला!

सोबत गेल्या तपापासून मागेल त्या इंग्रजी शाळांना मान्यता अन मराठी माध्यमांच्या शाळांना झुलवत ठेऊन त्यांना इंग्रजी माध्यमांच्या शाळा बनवण्यास भाग पाडले गेले! हे आरोप नसून वस्तुस्थिती आहे! अन दुसरीकडून हेच राष्ट्रीय पक्षांचे नेते मराठी भाषिक मराठी माध्यमांमध्ये आपल्या पाल्याला टाकत नाहीत अशी ओरड करतांना दिसतात!

शासकीय मराठी शाळांची दुरावस्था काय नव्याने सांगायची? शिक्षकांची कमतरता आहेच सोबत निधी अभावी इमारतींची दुरावस्था झाली आहे! स्वच्छतागृह अस्वच्छ आहेत! छप्पर कधी कोसळेल याचीही शाश्वती नाही! मग ते आपल्या पिल्लांसाठी जीवाचा धोका का पत्कारातील? सांगा ना यात मराठी भाषिक कुठं चुकतो?

बरं आधी संस्कृत म्हणजे देवभाषा म्हणून मराठीला दुय्यम स्थान दिले! अन आता इंग्रजी म्हणजे वाघिणीचे दूध वगैरे म्हणाले! खरं तर ज्यांना महाराष्ट्राच्या कड्या कपाऱ्यात अन दऱ्या खोऱ्यात निर्माण झालेली मराठी संस्कृतीचा अन महाराष्ट्राचा इतिहास माहीत नाहीत तेच हीच भाषा बोलतात! इंग्रजी चांगली म्हणजे नोकरी पक्की ह्या दूधखुळ्या प्रचाराने अनेकांनी इंग्रजी माध्यमांच्या शाळांमध्ये टाकले! परंतु त्याचा फोलपणा लक्षात आल्यावर आपल्या पाल्याला चांगल्या मराठी माध्यमांच्या शाळांमध्ये पुन्हा दाखल केले!

सरकारच्या आकडेवारीनुसार पावणे तीन लक्ष पालकांनी इंग्रजीतून मराठी माध्यमांच्या शाळांमध्ये प्रवेश केलेला आहे! ह्या गोष्टी काय दर्शवतात? मराठी भाषिकांवर पिढ्यानपिढ्या खोट्या प्रचाराने गुंगवून आता त्यालाच दोष देता! बर मराठी माणूस आळशी वगैरे देणारी जमातही हेच उगाळत असते!

गेल्या अडीच हजार वर्षांचा ज्ञात इतिहास चाळला तर आपल्याला असं स्पष्ट लक्षात येईल की मराठी भाषिक हे अजेय आहेत! जिथं देशावर हजार वर्षांची परकीयांची गुलामी सहन करण्याची वेळ आली तिथं महाराष्ट्राने केवळ ४५० वर्षांची गुलामी सहन केली! जेंव्हा अन्य लोक झाडपाला गुंढाळून कंदमुळे शोधात रानावनात भटकत होती त्यावेळी महाराष्ट्र तत्कालीन रोमशी सागरी मार्गाने आंतरराष्ट्रीय व्यापार करीत होता!

मराठी भाषिक राज्ये दक्षिणाधिपती बिरुद लावायची! अगदी तीनशे वर्षाहून अधिक मुघलांचे साम्राज्य मराठी भाषिकांनी संपवले! अन आताच्या भारताच्या भूमी इतक्या भूभाग हिंदवी स्वराज्यात आणला! जगातील सर्वाधिक किल्ले/गड अन लेण्या महाराष्ट्रात आहेत! भारताचे नाविक दल देखील मराठी भाषिकांची देणं! आजही गुन्हेगारी अन प्रजननदर सोडल्यास सर्वच क्षेत्रात मराठी भाषिकांचा महाराष्ट्र उर्वरित देशाशी स्पर्धा करतो! अनेक क्षेत्रात दुसऱ्या क्रमांकाची राज्ये महाराष्ट्राच्या निम्मी देखील नाहीत! मग मराठी माणूस कोणत्या क्षेत्रात मागे आहे?

चाळीस वर्षे मराठ्यांशी लढल्यानंतर ब्रिटिशांना भारतावर एकछत्री अंमल करता आला! लक्षात घ्या, ब्रिटिशांच्या आधी मराठीचे ह्या देशाचे सम्राट होते! त्या ब्रिटिशांनी हुशारीने मराठी भाषिकांमध्ये न्यूनगंड पसरवले! अन तेच न्यूनगंड आजही काळे इंग्रज पसरवत राहतात! कोणतीही वस्तुस्थिती न पाहता भ्रम पसरवणे हा इतरांसाठी नव्हे तर स्वतःसाठी देखील एक धोका आहे!

आजचा मराठी भाषिकांचा महाराष्ट्र भारतीय सैन्याला लागणाऱ्या शस्त्रांची निर्मितीत खूप पुढे आहे! सैन्यदलातील एकूण शस्त्रांपैकी २५% शस्त्र ही महाराष्ट्रात बनलेली आहे! भविष्यात हा आकडा ह्याहून अधिक वाढेल! कोरोनाची लस असो वा सुपर कॉम्प्युटर मेड इन महाराष्ट्र आहेत!

गेल्या दशकाच्या जनगणनेनुसार मराठी भाषा चौथ्या स्थावरून तिसऱ्या स्थानावर आली! जगातील ७८+ देशांमध्ये मराठी भाषा बोलली जाते! काही देशांमध्ये मराठी शाळा आहेत तर काही देशांमध्ये विद्यापीठात मराठी शिकवली जाते! मग मराठी भाषा कुठं कमी होतेय? वा मराठी भाषिक कसा गुन्हेगार ठरतो हेच कळत नाही! माझ्यामते मराठी भाषेचे व मराठी भाषिकांचे भविष्य उज्वल आहे! आज मातृभाषिकांच्या संख्येचा विचार केल्यास जगात सहा हजार भाषांपैकी दहाव्या क्रमांकाची मराठी भाषा आहे! कृत्रिम शासकीय निधीवर न वाढता नैसर्गिक वाढ हीच मराठीची शक्ती आहे!

तरी सर्व एक दिवसाचा मराठीपणा आणणाऱ्या पर्शियन अन खडीबोलीच्या कलमी हिंदी भाषेच्या गुलामांनी तसेच काळ्या ब्रिटिशांनी प्राचीन मराठी भाषेची चिंता करणे सोडावे!

व्यवसायाचा दहावा नियम

व्यवसायाचा दहावा नियम: झाकली मूठ सव्वा लाखाची!

व्यवसायाचा दहावा नियम: झाकली मूठ सव्वा लाखाची!
व्यवसायाचा दहावा नियम: झाकली मूठ सव्वा लाखाची!

अर्थ: व्यंग/आपल्यातील उणेपणा कुणाला कळू देऊ नये!

व्यवसायाचा नववा नियम

व्यवसायाचा नववा नियम: तेरड्याचा रंग तीन दिवस!

व्यवसायाचा नववा नियम: तेरड्याचा रंग तीन दिवस!
व्यवसायाचा नववा नियम: तेरड्याचा रंग तीन दिवस!

अर्थ: एखादे कार्य जोरात सुरु होऊन काही दिवसानंतर ते अचानक बंद पडणे!

व्यवसायाचा आठवा नियम

व्यवसायाचा आठवा नियम: अघटित वार्ता आणि कोल्हे गेले तीर्था!

व्यवसायाचा आठवा नियम: अघटित वार्ता आणि कोल्हे गेले तीर्था!
व्यवसायाचा आठवा नियम: अघटित वार्ता आणि कोल्हे गेले तीर्था!

व्यवसायाचा पाचवा नियम

व्यवसायाचा पाचवा नियम: खिळ्यासाठी नाल गेला, नालासाठी घोडा गेला, घोड्यासाठी स्वार गेला, एवढा अनर्थ खिळ्याने केला!

व्यवसायाचा पाचवा नियम: खिळ्यासाठी नाल गेला, नालासाठी घोडा गेला, घोड्यासाठी स्वार गेला, एवढा अनर्थ खिळ्याने केला!
व्यवसायाचा पाचवा नियम: खिळ्यासाठी नाल गेला, नालासाठी घोडा गेला, घोड्यासाठी स्वार गेला, एवढा अनर्थ खिळ्याने केला!